Μνημόνιο ή χρεοκοπία; Το εκβιαστικό δίλημμα

Γράφει ο Σταύρος Λυγερός. Εφημ. Κόσμος του Επενδυτή, 03.07.2010.

Όπως φάνηκε κι από τη δημόσια αντιπαράθεση για το Ασφαλιστικό και το Εργασιακό, η ψήφιση του Μνημονίου αναδεικνύεται σε λυδία λίθο. Με την πάροδο του χρόνου θα λειτουργεί ολοένα και περισσότερο ως διαχωριστική γραμμή εντός του πολιτικού συστήματος, αλλά και ως κριτήριο πολιτικοεκλογικής συμπεριφοράς των πολιτών. Για να επιτύχει την υπερψήφιση του Μνημονίου, η κυβέρνηση πρόβαλε το εκβιαστικό δίλημμα «μέτρα ή χρεωκοπία». Στη συνέχεια, εγκαλεί για ασυνέπεια όσους το ψήφισαν και σήμερα δυσφορούν με το Ασφαλιστικό και το Εργασιακό.
Στην πραγματικότητα, το αποικιακού τύπου Μνημόνιο δεν είναι μόνο ένας οδικός χάρτης δημοσιονομικής εξυγίανσης, τον οποίο υπαγόρευσαν οι δανειστές για να εξασφαλίσουν ότι θα πάρουν πίσω τα χρήματά τους. Ουσιαστικά είναι ένα πρόγραμμα βίαιου μετασχηματισμού της ελληνικής οικονομίας/κοινωνίας στις προδιαγραφές των κυρίαρχων νεοφιλελεύθερων ιδεοληψιών.

Θα ήταν λάθος να μην υπογραμμισθεί ότι το Μνημόνιο περιέχει και επιβεβλημένα μέτρα, τα οποία όφειλαν να έχουν προ πολλού λάβει οι ελληνικές κυβερνήσεις. Συνολικά, όμως, λειτουργεί σαν προκρούστια κλίνη. Γι’ αυτό και τείνει να εγκλωβίσει την οικονομία σε ανατροφοδοτούμενη ύφεση.

Στην πραγματικότητα, η Ευρωζώνη και το ΔΝΤ έχουν μετατρέψει την ελληνική κοινωνία σε πειραματόζωο. Μία ματιά στα διεθνή ΜΜΕ επιβεβαιώνει ότι αυτή την περίοδο στην Ελλάδα δοκιμάζονται οι κοινωνικές αντοχές στις σχεδιαζόμενες πολιτικές σκληρής λιτότητας. Από την έκβαση του ελληνικού πειράματος θα κριθεί σε μεγάλο βαθμό η κατεύθυνση και η ένταση της κοινωνικής και οικονομικής πολιτικής, που θα εφαρμοσθεί στην Ευρώπη κι όχι μόνο. Το υψηλό δημόσιο έλλειμμα και χρέος, άλλωστε, είναι γενικό πρόβλημα και ένα αποτελεσματικό επιχείρημα-πρόσχημα.

Η κυβέρνηση Παπανδρέου ουσιαστικά συνέπραξε στη μετατροπή της χώρας σε πειραματόζωο. Ο πρωθυπουργός επαναλαμβάνει σε κάθε ευκαιρία ότι όσα κάνει τα κάνει για να σώσει την Ελλάδα. Ακόμα κι αν υποθέσουμε ότι η αποδοχή του συγκεκριμένου Μνημονίου ήταν ο μόνος τρόπος για να κρατήσει η Ελλάδα το κεφάλι έξω από το νερό, δεν συνεπάγεται ότι η συνταγή της “τρόϊκας” συνιστά αποτελεσματική θεραπεία.

Τα “αιματηρά” μέτρα δεν είναι καθαρτήριο. Η ελληνική κοινωνία θα περάσει έτσι κι αλλιώς δύσκολες ημέρες, αλλά το πραγματικό δίλημμα είναι παραγωγικά ή αντιπαραγωγικά μέτρα κι όχι σκληρότερα ή ηπιότερα. Το ζητούμενο είναι η αντικατάσταση του ανορθολογικού, κλεπτοκρατικού και σπάταλου μοντέλου ανάπτυξης από ένα υγειές και παραγωγικό. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με δέσμες στοχευμένων παρεμβάσεων και για την εξυγίανση των δημοσιονομικών και για τη δρομολόγηση μίας αναπτυξιακής δυναμικής.

Έξυπνες και ρεαλιστικές προτάσεις και στους δύο τομείς έχουν κατά καιρούς κατατεθεί, αλλά παραμένουν στα συρτάρια, λόγω έλλειψης πολιτικής βούλησης. Η κρίση, μάλιστα, διευκολύνει την εφαρμογή τους, επειδή λειτουργεί σαν καταλύτης, αλλάζοντας συμπεριφορές και νοοτροπίες στο επίπεδο της κοινωνίας. Καθιστά εφικτό ό,τι μέχρι πρότινος ήταν σχεδόν ανέφικτο.

Παραλλήλως με το Μνημόνιο, η κυβέρνηση μπορούσε να εφαρμόσει ένα τέτοιο δικό της πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων. Τα θετικά αποτελέσματα μίας τέτοιας παράλληλης πολιτικής εκ των πραγμάτων θα αποδυνάμωναν την κηδεμονία της “τρόϊκας” και τις νεοφιλελεύθερου χαρακτήρα επιταγές της. Αντί γι’ αυτό, όμως, η κυβέρνηση μετέτρεψε το Μνημόνιο σε αυτόματο πιλότο. Οι πράξεις της δηλώνουν ότι έχει βολευθεί πολιτικά με τη συνταγή της “τρόϊκας”, είτε επειδή έχει πεισθεί για την αποτελεσματικότητά της, είτε επειδή δεν είναι σε θέση να επεξεργασθεί και να εφαρμόσει ένα εθνικό σχέδιο ανάταξης της οικονομίας.

Ό,τι κι από τα δύο αν συμβαίνει, ο πρωθυπουργός και οι υπουργοί του έχουν παραδοθεί ολοσχερώς στην κηδεμονία του ΔΝΤ και της Ευρωζώνης. Λειτουργούν ως εντολοδόχοι τους κι όχι ως πραγματική κυβέρνηση, η οποία ναι μεν έχει αναλάβει συγκεκριμένες υποχρεώσεις, αλλά παραλλήλως ασκεί και τη δική της πολιτική για την έξοδο της χώρας από την κρίση.

Κρίνοντας από την σχετικά υποτονική αντίδραση της κοινωνίας, το μέγαρο Μαξίμου και οι γραφειοκράτες της “τρόϊκας” εκτιμούν πως «τα μέτρα περνάνε». Η εκτίμηση αυτή, που ανοίγει τον δρόμο επιβολής πρόσθετων μέτρων το 2011, είναι επιδερμική. Η υποτονικότητα των κοινωνικών αντιδράσεων είναι περισσότερο ανησυχητικό παρά καθησυχαστικό σημάδι. Δεν οφείλεται μόνο στην πολιτική εμβέλεια του εκβιαστικού διλήμματος «Μνημόνιο ή χρεοκοπία», όπως νομίζει ο πρωθυπουργός.

Οι κινητοποιήσεις ήταν παραδοσιακά ένα είδος άτυπης διαπραγμάτευσης των συνδικάτων με την κυβέρνηση. Λειτουργούσαν σαν μηχανισμός εκτόνωσης των κοινωνικών πιέσεων και καθιστούσαν ευσταθή την κοινωνική ισορροπία. Τώρα, οι θιγόμενοι από τα μέτρα δεν κατεβαίνουν μαζικά στους δρόμους, επειδή βλέπουν ότι η χώρα βρίσκεται υπό διεθνή οικονομικό έλεγχο. Δεν δίνουν μάχη υπεράσπισης κεκτημένων, επειδή ξέρουν ότι δεν έχουν ελπίδα να κερδίσουν κάτι.

Τα νοικοκυριά συσσωρεύουν χωρίς διέξοδο την οργή και την απαισιοδοξία τους, αλλά προσπαθούν να επιβιώσουν στο νέο δυσμενές περιβάλλον, υιοθετώντας αμυντικές συμπεριφορές. Το κρίσιμο ζήτημα είναι σε ποιο ποσοστό θα τα καταφέρουν. Για πρώτη φορά μεταπολεμικά απειλείται η αναπαραγωγή της υφιστάμενης κοινωνικής δομής. Η κοινωνική δυναμική θα εξαρτηθεί από την άνοδο της ανεργίας και ειδικότερα από το μέγεθος της καταστροφής μικρομεσαίων στρωμάτων.

Όπως κάθε κοινωνία, έτσι και η ελληνική κοινωνία αντέχει περικοπές. Δεν μπορεί να αντέξει, όμως, τη βίαιη και σε μαζική κλίμακα ανατροπή αυτών που οι πολίτες θεωρούν σταθερές του βίου τους, την εργασία, το εισόδημα και τη σύνταξη. Εάν τελικώς οδηγηθούμε σε οικονομικοκοινωνικό κράχ, τα εισοδήματα δεν θα επαρκούν για τις τρέχουσες ανάγκες, οι άνεργοι θα πολλαπλασιάζονται και οι μικρομεσαίοι εμποροβιοτέχνες θα χρεωκοπούν μαζικά.

Ο Γιώργος Παπανδρέου ποντάρει στην ανυπαρξία θεσμικής εναλλακτικής λύσης στο πρόβλημα της διακυβέρνησης. Η Ν.Δ. είναι πράγματι πολιτικά απαξιωμένη από τις “αμαρτίες” της κυβέρνησης Καραμανλή και ως εκ τούτου δεν μπορεί στο προσεχές μέλλον να διεκδικήσει πειστικά αυτό το ρόλο. Η απόφαση, όμως, του Αντώνη Σαμαρά να καταψηφίσει το Μνημόνιο ενέγραψε μία σημαντική πολιτική υποθήκη.

Υπενθυμίζουμε ότι ο νέος αρχηγός της Ν.Δ. δέχθηκε ασφυκτικές πιέσεις και από το εσωτερικό και από το εξωτερικό να υπερψηφίσει. Το ιερατείο της Ευρωζώνης ήθελε να αντιτάξει στην κοινωνική αντίθεση μία συντριπτική κοινοβουλευτική-πολιτική πλειοψηφία. Έστω και βαριά τραυματισμένη, όμως, με την καταψήφιση του Μνημονίου η Ν.Δ. λειτούργησε ως πολιτικό αντίβαρο στην κυβέρνηση. Θα ήταν διαφορετικά τα πράγματα εάν ο Γιώργος Παπανδρέου είχε απέναντί της την Ντόρα Μπακογιάννη. Όπως φάνηκε και από τη στάση της στην ψηφοφορία επί του Μνημονίου, σ’ αυτή την κρίσιμη φάση ουσιαστικά δεν θα υπήρχε αντιπολίτευση όχι μόνο στα ευρύτερα εθνικά θέματα, αλλά και σε θέματα κοινωνικής και οικονομικής πολιτικής.

Εάν η κρίση προσλάβει διαστάσεις οικονομικού-κοινωνικού κραχ, η ανυπαρξία θεσμικής εναλλακτικής λύσης μπορεί να καθυστερήσει, αλλά όχι να ανασχέσει την κοινωνική δυναμική. Εάν αυτή εκδηλωθεί, αναπόφευκτα θα επηρεάσει καταλυτικά και τις πολιτικές ισορροπίες, μη εξαιρουμένου του ίδιου του ΠΑΣΟΚ.

Σε ομαλές συνθήκες, η άσκηση της εξουσίας λειτουργεί ως ισχυρή κεντρομόλος δύναμη, ειδικά στα “κόμματα-φυλές”. Σε συνθήκες οικονομικοκοινωνικού κραχ, όμως, η εν εξελίξει πολιτική απονομιμοποίηση της κυβέρνησης θα ολοκληρωθεί, γεγονός που μπορεί εύκολα να μετατρέψει την κεντρομόλο δύναμη σε φυγόκεντρο. Το ΠΑΣΟΚ, άλλωστε, είναι ήδη ιδεολογικοπολιτικά κατακερματισμένο και το ηγετικό προφίλ του Γιώργου Παπανδρέου έχει ρηγματωθεί. Το κλίμα τόσο στην Κοινοβουλευτική Ομάδα όσο και στις κομματικές οργανώσεις είναι οριακό.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: